Name of the reserve: Gobustan National Historical-Artistic Reserve
Address of the reserve: AZ1084, Baku city, Garadagh district, Gobustan settlement
Date of establishment of the reserve: Decision of the Council of Ministers of Azerbaijan on September 9, 1966
Total area of the reserve: 4535 hectares
Use of the reserve: Used as a demonstration venue
Opening hours of the reserve: All days of the week for visitors from 10:00 to 17:00
Website of the reserve: www.gobustanrockart.az
Facebook page: https://www.facebook.com/gobus...
Instagram page: https://www.instagram.com/gobu...
Historical information about the reserve: Gobustan is considered to be the settlement of the Mesolithic period (XII-VIII millennia BC). Gobustan is a mountainous area located at the end of the Greater Caucasus Mountains, 65 km from Baku, in Gobustan settlement of Garadagh district.
The rock paintings in the area are one of the rare historical monuments of human culture. Gobustan rock paintings have been studied since 1947. On the rock are depictions of people, animals, various signs, stamps, rainwater and vessels used to collect the blood of slaughtered animals, etc. was found. The most striking of these paintings is the "Yalli" dance scene of people dancing hand in hand. These dances, both large and small, cover the VIII millennium BC to the IV millennium BC.
According to the decision of the Council of Ministers of the Republic of Azerbaijan, in 1966 the Boyukdash, Kichikdash, Cingirdagh and Yazilitapa territories of Gobustan were declared reserves. The reserve covers an area of 4,525 hectares. Here are stored more than 6,000 rock paintings and more than 100,000 archeological materials in various funds. Archaeologists have discovered 20 shelters and about 40 mounds in the area.
More than 7,000 paintings on more than 1,000 rocks in the Boyukdash, Kichikdash, Chingirdagh, Shongar and Shikhgaya mountains of the reserve are registered as monuments of world importance. The depictions of people, animals, boats and abstract symbols on the rocks were created over a period of 20,000 years, from the end of the Upper Paleolithic to the Late Middle Ages. The carvings, engravings and drawings on the rocks give an idea of the life and worldview of the people who lived in these areas in different historical periods. Scenes reminiscent of the Yalli dance, an ancient musical instrument Gavaldash tells about the spiritual world and artistic habits of ancient communities thousands of years ago.
The text of the XII Fulminati Legion during the reign of the Roman emperor Domitian was recorded in the Latin inscription of 81-96 AD, recorded on the territory of Mount Boyukdash. Prominent Norwegian traveler Thor Heyerdahl praised the rock paintings during his visit to Gobustan.
In addition to being an archeological monument, Gobustan has been considered a sacred place by the locals for thousands of years. “Garaatli”, “Sophi Hamid”, “Huri girls” and other sacred places in the territory of the reserve are still visited by locals today. The traditions associated with these monuments, as well as the traditional pastoral-winter cattle-breeding style preserved in the surrounding areas, are part of the ethnographic memory of the Azerbaijani people.
Gobustan State Historical-Artistic Reserve (“Gobustan Rock Art Cultural Landscape”) received “national” status in 2006. It was included in the UNESCO World Heritage List in 2007.
İş saatı: All days of the week for visitors from 10:00 to 17:00
Abidənin adı: "Anazağa" düşərgəsi
Abidənin ünvanı: AZ1084, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Qobustan qəsəbəsi, Böyükdaş dağı, yuxarı səki kolleksiyası
Abidənin əhəmiyyət dərəcəsi: Dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidə
İnventar: 26 – 1039 (Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 nömrəli, 02.08.2001-ci il tarixli Qərarı ilə dövlət qeydiyyatına götürülmüşdür)
Kartoqrafik təqdimat:
X-koordinat: 40.112036
Y-koordinat: 49.377984
Abidənin tikinti tarixi:
Əsr: Daş dövrü
Abidənin istifadəsi: Nümayiş obyekti kimi istifadə olunur
Abidəyə dair tarixi məlumatlar: “Anazağa” sığınacağı Böyükdaş dağının yuxarı səki sahəsində, üzərində çoxlu sayda qədim qayaüstü təsvirlər qeydə alınmış 29, 30, 31, 32 nömrəli qayaların arasında yerləşir. Ölçüsünə görə ən böyük qadın təsviri məhz bu mağaranın ön divarını təşkil edən qayanın üzərində yerləşdiyinə görə Qobustan qayaüstü təsvirlərinin tədqiqatçısı Cəfərqulu Rüstəmov tərəfindən düşərgəyə “Anazağa” adı verilmişdir. 1965-ci ildən etibarən təşkil edilmiş qazıntılar zamanı müxtəlif tarixi dövrlərin mədəni təbəqələrinin qalıqları və bu təbəqələrdən isə 30 minədək maddi mədəniyyət nümunələri – daş alətlər və onların qırıqları, 10 mindən artıq parçalanmış və qırılmış heyvan sümükləri, sümük və balıqqulağından hazırlanmış bəzək əşyaları, saxsı materialları və s. aşkar edilmişdir. Heyvan sümüklərinin içərisində gur və ceyranın mətbəx sümüklərinin üstünlük təşkil etməsi ən çox ovlanan heyvanların məhz bunlar olduğunu, suiti və iri nərə balığının sümükləri isə mağara sakinlərinin ovçuluqla yanaşı balıqçılıqla da məşğul olduğunu göstərir. İlk öncə arxeoloqlar sığınacağın qərb divarını təşkil edən qayanın üst hissəsində bir qrup öküz sürüsü təsvirini görmüş, qazıntılar davam etdikcə öküz təsvirlərindən aşağıda ox və kamanla silahlanmış insan təsvirləri üzə çıxarılmışdır. Bu qədim rəsmlər qazıntıdan əvvəl 1.5 metrlik torpaq təbəqəsi ilə örtülü idi.
Arxeoloji qazıntıların nəticələrinə əsasən düşərgədə müəyyən edilmiş mədəni təbəqənin qalınlığı təxminən 4 metrə qədərdir. Alt mədəni təbəqə Üst Paleolitin sonu, orta təbəqə Son Mezolit-Erkən Neolit, Erkən Tunc dövrü, Orta Tunc dövrü, Son Tunc-Erkən Dəmir, Antik dövr müəyyənləşdirilmişdir.
Mağaranın ön hissəsində 150-dən çox təsvir vardır. Bunlara qayıq, öküz, ovçu, bezoar keçi, atlı təsvirləri daxildir. Düşərgədə qədim ocaq yeri də aşkarlanmışdır. Həmin ocaq izindən götürülən kömür və kül qalaqlarının analizi burada şam və palıd ağaclarının mövcudluğunu təsdiq edir. Hal-hazırda da qayalar arasında şam ağacları fəsiləsinə daxil olan ardıc kollarına rast gəlmək mümkündür.
Abidənin adı: Qaval daşı
Abidənin ünvanı: AZ1084, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Qobustan qəsəbəsi, Cingirdağın şimal ətəyi və Yazılıtəpə, 114 nömrəli daş
Abidənin əhəmiyyət dərəcəsi: Dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidə
İnventar: 26 – 944 (Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 nömrəli, 02.08.2001-ci il tarixli Qərarı ilə dövlət qeydiyyatına götürülmüşdür)
Kartoqrafik təqdimat:
X-koordinat: 40.113237
Y-koordinat 49.387047
Abidənin tarixi:
Əsr: Məlum deyil
Abidənin istifadəsi: Nümayiş obyekti kimi istifadə olunur
Abidəyə dair tarixi məlumatlar: Qaval daşının qədim Qobustan sakinləri tərəfindən musiqi aləti kimi istifadə edildiyi təxmin edilir. İlk baxışdan bu daşlar ətrafdakı digər adi əhəngdaşı parçalarından fərqlənmir. Lakin onların üzərində uzunmüddətli istifadənin izlərini aydın görmək mümkündür.
Bəs niyə yalnız onların cingiltili səs çıxarması məsələsinə gəldikdə isə “Qaval daşının sirri” çox sadədir: özündən altdakı daş və ya qaya parçasına bir neçə nöqtədə toxunaraq bir növ havada qalır. Beləliklə bu məsaməli əhəngdaşına kiçik daşla zərbə vurduqda müxtəlif ahəngli səslər əldə etmək mümkündür. Daşın bu xüsusiyyətini müşahidə edən qədim Qobustan sakinləri ondan musiqi aləti kimi istifadə etmişlər.
Abidənin adı: Qədim Roma yazısı
Abidənin ünvanı: AZ1084, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Qobustan qəsəbəsi, Böyükdaş dağının aşağı səki hissəsi
Abidənin əhəmiyyət dərəcəsi: Dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidə
İnventar: 26 – 231 (Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 nömrəli, 02.08.2001-ci il tarixli Qərarı ilə dövlət qeydiyyatına götürülmüşdür)
Kartoqrafik təqdimat:
X-koordinat: 40.102400
Y-koordinat: 49.387283
Abidənin tarixi:
Əsr: 84-96-cı illər arası
Abidənin istifadəsi: Nümayiş obyekti kimi istifadə olunur
Abidəyə dair tarixi məlumatlar: Latın qrafikası ilə yazılmış bu kitabə 1948-ci ildə arxeoloq İ. Cəfərzadə tərəfindən Böyükdaş dağının cənub-şərq ətəyində qeydə alınmışdır. Kitabə eramızın 84-96-cı illərində imperator Domitsianın hakimiyyəti dövründə Roma legionunun və ya onun senturiyasının (80-dən 120 nəfərə qədər sayda qoşun bölməsi) Qobustan ərazisində olduğunu göstərir. Kitabənin dövrü onun mətnindən aydın olur. 6 sətirlik kitabənin oxunuşu belədir: “İmperator Domitsiano Sezar Avqust Germanicus. Lutsius Yulius Maksimus. XII İldırımsürətli Legion”. Kitabə 84-cü ildən əvvəl yazıla bilməzdi, çünki burada Domisianın ləqəbi – Germanikus sözü işlədilib. Tarixdən məlumdur ki, Domitsian bu ləqəbi 84-cü ildə qal tayfaları üzərindəki qələbədən sonra almışdır. Kitabə 96-cı ildən sonra da yazıla bilməzdi, çünki Flavilər sülaləsinin son nümayəndəsi olan Roma imoeratoru Tit Flavi Domitsian 96-cı ildə azad edilmiş qulların əli ilə öldürülmüş və onun adının hər yerdən silinməsi haqqında qərar çıxarılmışdır. Bu baxımdan ölümündən sonra onun adının kitabədə çəkilməsi mümkünsüz idi. Burada Domitsianın adının saxlanması isə, görünür onunla bağlıdır ki, Domitsianın ölümündən sonra romalılar bu yerlərə gəlməmişdir.
Maddi dəlillərin, digər yazılı mənbələrin olmaması səbəbi ilə Roma qoşunlarının sayı və gəlmə məqsədləri haqqında qəti söz demək çətindir. Ehtimal olunur ki, Roma qoşunları az müddətə də olsa burada dincəlmək üçün dayanıblar. Tədqiqatlar göstərir ki, bu kitabə yazıldığı vaxt Böyükdaş dağının cənub və şərq tərəfinin cənub hissəsində qaynar həyat olmuşdur.
Kitabə dünyada Roma mədəni irsinə aid Latın qrafikalı abidələrdən ən şərqdəkidir.
